اللهم و صلّ علی الطاهرة البتول، الزهراء ابنة الرسول، امّ الائمة الهادین ... و مستودعاً لحکمة؛ (بحارالانوار ، ص 181) اللهم صلّ علی فاطمة بنت نبیّک و زوجه ولیّک و امّ السبطین الحسن و الحسین ...؛(بحارالانوار، ج 99 ، ص 45) اللهم صل علی فاطمه و ابیها و بعلها و بنیها و سرّ المستودع فیها بعدد ما احاط به علمک
بايسته ‏هاى پژوهشى در حوزه حديث مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
شماره سفینه - سفینه 36
پنجشنبه ، 28 فروردين 1393 ، 13:47

بايسته ‏هاى پژوهشى در حوزه حديث

على نقى خدايارى[1]

چكيده: نويسنده در اين گفتار، 147 موضوع براى پژوهشهاى حوزه
علم الحديث پيشنهاد مى‏كند، كه بعضى از اين موضوعات خود، امكان
تقسيم به چندين موضوع ديگر دارند. در مقدمه اشاره شده به هفت
مقاله ديگر كه در موضوعات مشابه، بايسته‏هاى پژوهشى پيشنهاد
كرده اند.

كليدواژه‏ها:علم الحديث ـ بايسته‏هاى پژوهشى / پژوهش ـ
موضوعها.

اشاره:

"بايسته‏هاى پژوهشى" نقشى مهم در تداوم پژوهشهاى موضوعى دارد و
جايگاهى مهم در نشريات تخصصى بايد بدان اختصاص يابد، چرا كه
مقالات منتشر شده، راهِ رفته را نشان مى‏دهد و بايسته‏ها، راهِ نارفته را
مى‏نماياند.

فصلنامه سفينه، تاكنون بارها به اين مهم در حوزه‏هاى مختلف پرداخته و
موضوعهاى مختلف براى پژوهش را از زبان كارشناسان دلسوز و دين‏مدار
انعكاس داده است. (در شماره‏هاى 5، 6، 8، 9، 12، 16، 19 در موضوعات: نهج

البلاغه، صحيفه سجاديه، مهدويت، امامت و علوم حديث). البته هر فهرستى از اين
دست، تنها طرح خامى از موضوعها را نشان مى‏دهد كه بايد به كمك ديگر
اساتيد، به پختگى و اجرا برسد؛ ضمن اينكه احتمال مى‏رود به شكلى ـ عين
همين موضوع يا به درجه‏اى مشابه آن ـ در دانشگاهى مورد توجه قرار
گرفته باشد. بديهى است كه تا زمانى كه بانك اطلاعاتى جامع و مانع در
باب پايان‏نامه‏ها موجود نباشد، نمى‏توان در اين مورد نظر قطعى داد، بلكه
بررسى هر موضوع، از ديدگاه تكرارى نبودن، موكول به جست‏وجوى
دقيق است.

نكته ديگر اينكه در مورد عناوينى كه با * مشخص شده، طرح نسبتاً
تفضيلى تهيه شده است. علاقمندان در اين موارد، مى‏توانند با دفتر سفينه
تماس بگيرند.

به هر حال، اميد است كه اين فهرست همانند فهرستهاى پيشين،
پژوهشگران را در مسير پژونهشهاى كار آمد به كار آيد.

1. روش شناسى حديثى بزرگانى همچون: شيخ صدوق، شيخ مفيد، طوسى،
صاحب منتقى الجمان، مجلسى اول، مجلسى دوم، محدث نورى، و ... (به صورت
موردى).

2. معناى توحيد در متون حديثى

3. صفات سلبى خدا در متون حديثى (مى‏تواند به روايات مثلاً كافى يا التوحيد
محدود گردد).

4. مفهوم و بايسته‏ها و شاخصه‏هاى تنزيه خدا در متون حديثى

5. مفهوم تشبيه و شاخصه‏هاى آن در متون حديثى

6. نسبت خدا و جهان بر پايه متون حديثى (تحليل بينونت صفتى يا تباين ذاتى
ميان خدا و خلق)

7. كليات اسماء و صفات الهى (وضع اسماء، معناشناسى اسماء، كاركرد اسماء)

8. مفهوم فنا در آموزه‏هاى حديثى و منابع كلامى.

9. معناى كلمة اللّه‏ بودن حضرت عيسى عليه‏السلام

10. مبانى و مبادى بداء (مانند حدوث اراده، علم و...) بر اساس منابع حديثى

 

11. اراده خدا در متون حديثى

12. معناى تجلّى خدا و واژگان هم‏معنا در متون حديثى

13. تحليل حديثى مراتب فعل الهى ( مشيت، اراده، قدر، قضا)

14. حدوث و خلقت در نهج‏البلاغه

15. معناشناسى عقل در متون دينى

16. معناشناسى علم و حكمت در متون دينى

17. معناشناسى و كاربردهاى فطرت در متون دينى

18. تحليل حديثى معناى هر يك از آموزه‏هاى بداء، قضا، قدر، امر بين‏الامرين

19. ادلّه نفى جبر در روايات

20. ادلّه نفى تفويض در روايات

21. بررسى دورن مايه‏ها و شيوه‏هاى مناظره در مناظرات امام رضا عليه‏السلام

22. اعتبارسنجى احاديث عالم ذر و طينت و ارواح

23. روش شناسى كتاب المقاصد العلية علامه امينى

24. مؤلفه‏هاو شاخصه‏هاى ديندارى مطلوب و متعادل بر مبناى احاديث

25. مؤلفه‏هاو شاخصه‏هاى سبك زندگى مطلوب بر مبناى احاديث

26. گونه‏هاى رابطه تشريعى انسان با خدا (عبوديت، محبت)

27. معنا و مؤلفه‏هاى عبوديت انسان در برابر خدا

28. معنا و مبناى معنويت و شاخصه‏هاى معنويت‏گرايى در فرهنگ
اهل‏بيت عليهم‏السلام

29. معنويت‏گرايى اصحاب ائمّه (ثمالى، جابرجعفى، زراره، جميل‏بن دراج،
ابن ابى عمير و...) به صورت موردى يا گروهى

30. رابطه ايمان و معرفت بر اساس احاديث (يك كتاب خاص يا كلّ احاديث)

31. رابطه ايمان و عمل بر اساس احاديث (يك كتاب خاص يا كلّ احاديث)

32. شيوه‏هاى تعريف مفاهيم اخلاقى و اعتقادى در متون دينى به صورت
تطبيقى ميان محدثان و متكلمان يا گروههاى ديگر

 

33. معناشناسى واژگان ناظر به مفهوم امامت (امامت، ولايت، حجيّت، خلافت
و...)

34. چيستى امامت و فرق آن با نبوّت و رسالت

35. ضرورت معرفت امام در متون حديثى

36. معانى و شاخصه‏هاى معرفت امام

37. گستره علم امام در متون حديثى

38. امام و علم غيب در متون حديثى

39. شؤون تشريعى امام در احاديث

40. شوون تكوينى امام در احاديث

41. تمايزهاى امامت و ولايت شيعى با ولايت عرفانى

42. شيوه‏هاى دستيابى به معرفت مقام و منزلت امامان

43. بررسى مسأله علّت غايى خلقت بودن اهل‏بيت عليهم‏السلام

44. ويژگيهاى اعتقادى شيعه در احاديث (معيارها و مؤلّفه‏هاى تشيّع در
احاديث)

45. ويژگيهاى عملى و اخلاقى شيعه در احاديث

46. منابع علم امام در متون دينى (جامعه، جفر، وحى و الهام، مصحف فاطمه
و...)

47. رويكرد حسن‏بن سليمان حلّى به مباحث امامت (روش‏شناسى
امامت‏پژوهى حلّى)

48. چيستى و دامنه رويكرد علمى ما به اهل‏بيت عليهم‏السلام (يا دامنه مرجعيت علمى
اهل‏بيت)

49. شاخصه‏هاى غلو درباره امامان در احاديث

50. مباحث فرقه شناختى در روايات (قدريه، مرجئه، زيديه ...)

51. معنا، مبنا و اشكال برائت

52. مفاهيم و شاخصه‏هاى تقصير و مقصر

 

53. شخصيت و مقامات ائمّه از منظر اصحاب ايشان (ابن ابى يعفور، هشام،
حمران..) به صورت موردى يا گروهى

54. معناى وسيله بودن (=نقش) اهل‏بيت عليهم‏السلام در شناخت و پرستش خداى
متعال (بنا عرف اللّه‏، بنا عبداللّه‏)

55. برداشت اصحاب ائمّه از آموزه‏هاى بنيادين شيعه (امامت، رجعت، بداء،
علم امام، عصمت امام و....)

56. بررسى اختلافات اصحاب ائمّه در حوزه مباحث اعتقادى

57. شيوه‏هاى مقابله ائمّه با باورهاى نادرست و جريانهاى انحرافى

58. بررسى وضعيت رجالى راويان متهم در احاديث اعتقادى از طريق بررسى
احاديث ايشان (مانند محمّدبن سنان، مفضل‏بن عمر)

59. گونه‏شناسى اصحاب امام صادق عليه‏السلام

60. شيوه‏هاى تفسيرى اهل‏بيت عليهم‏السلام (مى‏تواند به كتاب تفسيرى خاصى مانند
تفسير عياشى يا امامى خاص محدود گردد).

61. رويكردى حديثى به اسباب پيدايش غلو

62. پديده غلوّ از منظر امام رضا عليه‏السلام

63. تفويض مقبول و نامقبول (در حوزه رسالت و امامت)

64. بررسى اسباب غيبت حضرت صاحب‏الامر در روايات

65. تحليل مفهوم انتظار و وظايف منتظران

66. تحليل نشانه‏هاى ظهور امام مهدى «عج»

67. زيارات، پژوهشى در سبك‏ها، درون‏مايه‏ها و كاركردها

68. ادعيه، پژوهشى در سبك‏ها، درون‏مايه‏ها و كاركردها

69. فلسفه قيام امام حسين عليه‏السلام در روايات و زيارات

70. فلسفه قيام امام حسين عليه‏السلام در سخنان خود حضرت

71. گريه بر امام حسين عليه‏السلام، وسيله يا هدف؟

72. كاركردهاى آيينهاى شيعى (به ويژه عزادارى)

 

73. مبانى فهم متون دينى از ديدگاه (متون دينى، متكلّمان، مفسّران، اصوليان،
محدثان)

74. دشواريها و موانع فهم حديث

75. زبان متون دينى از ديدگاه (متون دينى، متكلّمان، مفسّران ، اصوليان،
محدثان)

76. تحليل تفسير به رأى

77. مناسبات لفظ و معنا در تفاسير اهل‏بيت عليهم‏السلام از قرآن

78. تحليل تك لايه‏اى يا چند لايه‏اى بودن متون دينى (مراتب معنايى)

79. دلالتهاى باطنى متون دينى، وجه اعتبار و شيوه‏هاى دستيابى

80. بررسى مفاهيم ناظر به دلالت متون دينى با رويكردهاى گوناگون (نص،
ظاهر، محكم، متشابه، مبين و مفسر از منظر متكلّمان، اصوليان ، مفسّران و درايه
نگاران).

81. تحليل معناى ارجاع متشابه به محكم

82. مبنا و معيار نامگذاريها و اطلاقات مفاهيم متعالى (مانند عرش، صراط،
ميزان) در متون دينى (حقيقت، مجاز، روح معنايى و..)

83. حجّيت ظواهر قرآن كريم در مباحث اعتقادى

84. حجيّت ظواهر احاديث (متون دينى) در اعتقادات

85. بررسى اعتبار خبر واحد در اعتقادات

86. معيارها و روشهاى اعتبار سنجى و نقد حديث از ديدگاه شيخ صدوق

87. مبانى حديثى و رجالى وحيد بهبهانى

88. روش‏شناسى و گونه‏شناسى روايات تفسيرى اهل‏بيت عليهم‏السلام در زمينه امامت
و ولايت (مثلاً در تفسير عياشى)

89. مقايسه روايات تفسير عياشى با روايات كافى

90. نقش اهل‏بيت عليهم‏السلام در اصلاح برداشتهاى نادرست از احاديث

91. بررسى شيوه‏هاى صدور حديث از معصومان

 

92. استنباط فضاى صدور احاديث از متون حديثى

93. بررسى روايات يك راوى خاص (مثلاً ابوبصير، اصبغ بن نباته و...)

94. مبانى حديثى ابن ميثم بحرانى

95. معرفى مكتب حديثى شيعه در بحرين

96. رابطه قرآن كريم و اصول كافى (شناسايى مستندات قرآنى آموزه‏هاى
اعتقادى كافى در آيات) (شبيه كارى كه درباره رابطه قرآن و نهج البلاغه انجام شده
است).

97. نقد و بررسى تفسير مقاتل‏بن سليمان (كه اخيراً در چند جلد منتشر شده
است).

98. معرفى تفسير ابوحمزه ثمالى (مستقل منتشر شده است).

99. گزارشى از روايات تفسيرى امامان متأخر (امام جواد به بعد) با استفاده از
مسندهاى استاد عطاردى

100. اسرائيليات در تفسير طبرى

101. تفسير تبيان و تفسير مجمع البيان؛ اشتراكات و افتراقات (همسانيها و
ناهمسانيها)

102. استخراج و تحليل روايات تفسيرى الكافى

103. آيات فضائل اهل‏بيت عليهم‏السلام در منابع تفسيرى عامه

104. مبانى و ابزارهاى فهم متون دينى (مبانى مشترك ـ مبانى خاص معارف
اعتقادى)

105. ويژگيهاى زبان دينى

106. روابط عقل و دين

107. تأثير گزاره‏هاى برون دينى در فهم آموزه‏هاى دينى

108. رويكردهاى مختلف به معارف اعتقادى (عقلى، تعبدى، تجربى و فطرى)

109. شيوه‏هاى قرآن و حديث در تبيين معارف اعتقادى

110. گونه‏هاى مختلف معارف دينى و روشهاى استنباط هر كدام (اعتقادى،

اخلاقى ـ فقهى)

111. مبنا و حدود حجّيت گزاره‏هاى اعتقادى دينى

112. ويژگيهاى متون حديثى (ذوبطون بودن، تأويل پذيرى، توجه به سطح
فكرى مخاطب، عنايت به مباحث كلامى روز و...)

113. بايسته‏هاى استفاده از متون حديثى (مجموعه نگرى، توجه به مباحث
كلامى زمان صدور و...)

114. آسيب شناسى مراجعه به متون دينى (جمود بر ظاهر (ظاهرگرايى
افراطى)، تأويل‏گرايى، علم‏زدگى، عصرگرايى و...)

115. رده‏بندى معارف اعتقادى و نقش هر كدام در ديگرى (ارتباط خداشناسى
با جهان‏شناسى ـ انسان‏شناسى و...)

116. مبانى و قواعد فهم حديث

117. مبانى و شرايط حجّيت اخبار

118. آسيب‏شناسى احاديث شيعه (نقل به معنا، تقطيع، حذف، تصحيف،
تقيه، وضع، تدليس)

119. معيارهاى نقد حديث (معيارهاى سندى ـ متنى، عرضه بر عقل،
محكمات قرآن، مسلّمات سنّت و...)

120. حوزه‏ها و مكاتب حديثى (كوفه، قم، بغداد، رى، حلب، حله، بحرين و
جبل عامل)

121. حديث شناسى محدثان (شيخ مفيد، شيخ صدوق، سيّد مرتضى، علامه
مجلسى، محمّد امين استرآبادى، فيض و...)

122. نقش حديث در تفسير قرآن

123. اعتبار كتب اربعه

124.*. مرورى ديگر بر مدّعاى «حسبنا كتاب اللّه‏» و بازنگرى و جايگاه حديث.

125.*. بررسى جايگاه والاى حديث در نظام انديشه اسلامى

126.*. بررسى هويت تاريخى حديث

 

127.*. رابطه سند حديث و قطعيت صدور

128.*. حجيّت دلالت و فهم حديث

129.*. آلايش و پيرايش فهم حديثى

130.*. مجاز، اسطوره، تعابير سمبليك (بررسى رابطه مقوله هرمنوتيك با دراية
الحديث)

131.*. مناسبات عقل و عرف با حديث

132.*. دانش روز و حديث

133.*. منع تدوين حديث: علل، انگيزه‏ها، زمينه‏ها، آثار و پيامدها و...

134.*. منابع عامّه، احاديث عقائد و نقد و بررسى آنها

135.*. علم غيب در پرتو روايات شيعه امامى

136.*. حاملان علم غيب در مواجهه با مردم عادى

137.*. شهود خلق، حوزه وسيعى از علم غيب

138.*. شفاعت در پرتو روايات شيعه اماميه

139.*. شافعان و مشفوعان در روايات عامّه و خاصّه

140.*. بررسى احاديث سهو و نسيان پيامبر

141.*. عصمت انبيا در پرتو روايات شيعه اماميه

142.*. ولايت تكوينى در پرتو روايات شيعه اماميه

143.*. شرح و توضيح مفاهيم و دعاها ـ به ويژه دعاهاى مشهور (دعاى كميل،
سمات، يستشير، و...) به تقسيم دعاها، شروح ترتيبى يا موضوعى

144.*. شرح و توضيح مفاهيم و معنى زيارات ـ به ويژه زيارات مشهور
(جامعه، عاشورا، آل ياسين، امين اللّه‏ و...) به تقسيم زيارات، به صورت ترتيبى يا
موضوعى.

145.*. توسّل: معانى، مبانى، راهها و... بر اساس احاديث شيعه امامى

146.*. بررسى سير اعتقاد به خلفاى راشدين و نقش احمدبن حنبل در تثبيت
آن

 

147.*. جعل حديث و نقش راويان عامّه در آن

 



[1]. استاديار جامعة المصطفى صلى‏الله‏عليه‏و‏آله.

 

 

 

خبرنامه

نــــام:

ایمیل: