اللهم و صلّ علی الطاهرة البتول، الزهراء ابنة الرسول، امّ الائمة الهادین ... و مستودعاً لحکمة؛ (بحارالانوار ، ص 181) اللهم صلّ علی فاطمة بنت نبیّک و زوجه ولیّک و امّ السبطین الحسن و الحسین ...؛(بحارالانوار، ج 99 ، ص 45) اللهم صل علی فاطمه و ابیها و بعلها و بنیها و سرّ المستودع فیها بعدد ما احاط به علمک
نقش فناورى اطلاعات و ارتباطات در ترويج فرهنگ قرآن مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
شماره سفینه - سفینه 27
دوشنبه ، 13 شهریور 1391 ، 13:13

رمضانعلی بذرافشان

چكيده: نگارنده اين گفتار را با بررسى تأثير فناورى اطلاعات و ارتباطات در فهم قرآن آغاز مى‌كند، ازجمله: ذخيره و بازيابى آسان اطلاعات، ايجاد ارتباط در فضاى مجازى و حفاظت نسخه‌هاى خطى قديمى. پس از آن به راهكارهاى استفاده بهينه از اينترنت در ترويج فرهنگ قرآنى اشاره مى‌كند به دو روش. يكى: مراجعه به موتورهاى جستجو. دوم: مراجعه به فضاهاى طبقه‌بندى موضوعى در اينترنت. آنگاه تحت عنوان راهكارهاى بهينه‌سازى شناخت و دسترسى اطلاعات قرآنى، چهار مورد از اين راهكارها را بيان مى‌دارد. آسيب‌شناسى سايت‌ها و وبلاگ‌هاى قرآنى (ازجمله روزآمد نشدن و ارتباط يك سويه)، و پس از آن راهكارهاى بهينه‌سازى اين سايت‌ها و وبلاگ‌ها و مانند: مخاطب محورى، پاسخ به پرسش‌ها، توجّه به ابعاد جهانى قرآن، توسعه وبلاگ‌هاى تخصصى و موضوعى (گروهى) عنوان ديگر است. و سرانجام، پيشنهادهاى خاصّ نويسنده پايان بخش گفتار است.
كليد واژه: قرآن در جهان معاصر / فناورى اطلاعات و ارتباطات / اينترنت ـ آسيب‌شناسى / اينترنت ـ راهكارها.

مقدّمه
امروزه، نقش رايانه و اينترنت بر كسى پوشيده نيست؛ چه تعداد نرم‌افزارهايى كه در پژوهش‌هاى قرآنى به خدمت گرفته شده است و چه تعداد نرم‌افزارهاى آموزشى پژوهشى قرآنى كه به بازار عرضه شده و يا بانك‌هاى اطلاعاتى قرآنى كه در اختيار مخاطبان مختلف قرار گرفته است.
لوح‌هاى فشرده، آموزش مفاهيم قرآن و تلفظ آن را آسانتر كرده و امكان جستجوى لفظى در قرآن را فراهم آورده است و كتب مرجعى را كه مورد نياز سخنرانان و خطباست، به راحتى در اختيار آنان قرار مى‌دهد. پايگاه‌هاى اينترنتى رايج‌ترين ترجمه‌هاى قرآن را در دسترس علاقه‌مندان قرار مى‌دهند و انبوهى از مقالات و كتب قرآنى را در اختيار كاربران مى‌گذارند. امّا آنچه از اهميت بيشترى برخوردار است، تاثيرى است كه اين رسانه در چگونگى استفاده و فهم قرآن مى‌تواند داشته باشد.
تأثيرات فناورى اطلاعات و ارتباطات در چگونگى استفاده و فهم قرآن :
1. ارايه تفسيرهاى نوين قرآن
با گسترش دامنه استفاده از اينترنت و سهولت ارايه اطلاعات در آن، زمينه انتشار ديدگاه‌هاى تفسيرى متفاوت و احيانآ انحرافى فراهم مى‌آيد. در حال حاضر، يك جستجوى اينترنتى در زمينه موضوعات قرآنى، هزاران هزار مورد به دست مى‌دهد كه از ساده‌ترين مطالب همچون «روش اسلام آوردن» تا كفرآميزترين مباحث را شامل مى‌شود. پايگاه‌هاى اينترنتى، تفاسير و برداشت‌هاى قرآنى را نه تنها از ديدگاه دانشمندان معتبر و مذاهب شناخته شده و اسلامى منتشر مى‌كنند، بلكه به همان اندازه، نظرات گروه‌ها و افراد منحرف و فرقه‌هاى باطل همچون «احمديه (قاديانيه)» و «بهائيه» و... را نيز ترويج مى‌دهند.
2. حفاظت از نسخه‌هاى خطى قديمى
نسخه‌هاى خطى قديمى و منحصر به فرد زيادى از قرآن در موزه‌ها و كتابخانه‌هاى دينى وجود دارد كه يا از دسترس پژوهشگران دور مانده و يا به خاطر استفاده زياد، در معرض فرسودگى هستند. امّا با پيشرفت‌هاى جديد به راحتى مى‌توان اين نسخه‌هاى ارزشمند را به صورت الكترونيكى نگهدارى كرد و ضمن محافظت از حقوق انحصارى يا حق مالكيت معنوى اين آثار، آنها را از بلاياى طبيعى و فرسودگى نجات و به راحتى در اختيار علاقمندان قرار داد. براى نمونه مى‌توان به سايت تبيان اشاره نمود كه امكان دسترسى به حدود 2000 نسخه خطى به صورت تمام متن در محيط اينترنت را فراهم نموده است و يا مى‌توان برخى لوح‌هاى فشرده را نام برد كه هزاران صفحه از نسخ خطى را به صورت عكسى در اختيار علاقمندان قرار مى دهد.
3. ساماندهى تحقيقات جديد قرآنى
كامپيوترها نشان داده‌اند كه ابزارهاى فوق‌العاده مفيد و پيشرفته‌اى براى تجديد و تركيب متون و ارايه پژوهش‌هاى نوين هستند. پژوهشگران مى‌توانند با استفاده از نرم‌افزارهاى قرآنى يا بانك‌هاى اطلاعات قرآنى تحت وب، دست به نگارش زده و از مراجعه به كتابخانه‌ها صرف نظركنند و به راحتى با صرف وقت و هزينه كم، نسبت به ساماندهى يافته‌هاى قرآنى خود اقدام كنند.
4. شناخت، ذخيره، پردازش و بازيابى آسان اطلاعات
با استفاده از كامپيوتر مى‌توان به شناخت دقيق و سريع و آسان منابع قرآنى و ذخيره آن‌ها به شكل‌هاى مختلف اقدام كرد و در كنار آن مى‌توان به پردازش اطلاعات قرآنى يا مرتبط با قرآن پرداخت و به آسانى نسبت به بازيابى اطلاعات قرآنى خود از طرق گوناگون اقدام كرد.
5. نشر اطلاعات و اشتراك منابع قرآنى
از طريق رايانه و شبكه مى‌توان علاوه بر ذخيره اطلاعات قرآنى نسبت به اشتراك آن‌ها در فضاى وب اقدام كرده و نظر كاربران و كارشناسان مختلف را جويا شده و در كنار آن با اشتراك اطلاعات خود و ديگران، مى‌توان دسترسى به بانك جامعى از پيشينه مطالعات قرآنى را فراهم آورده و اطلاعات جديد قرآنى خود را بر يافته‌هاى پيشين پژوهشگران قرآنى بنا نهاد.
6. ايجاد ارتباط بين مراكز و پژوهشگران قرآنى در فضاى مجازى
كمك به امر پژوهش‌هاى قرآنى و تسريع در دسترسى و ذخيره و مبادله و پردازش اطلاعات كه زمينه ارتباط پژوهشگران قرآنى را در فضاى وب فراهم مى‌كند تا با هم به تبادل نظر بپردازند.
در اين زمينه مى‌توان به اتاق‌هاى گفتگو در اينترنت اشاره كرد؛ نمونه عينى آن پايگاه askquran است كه بيشتر از 19000 عضو داشته و حدود 3000000 بار توسط كاربران مختلف مشاهده شده است. حدود 9000 نوشته در اين سايت در موضوعات مختلف قرآنى وجود دارد؛ حدود 3000 كاربر فعال در توليد اين نوشته‌ها، نقش داشته‌اند.
اينترنت و راهكارهاى استفاده بهينه از آن در راستاى فعاليت‌هاى قرآنى
در دنياى كنونى، كتاب مقدّس «قرآن كريم» نه تنها براى ما مسلمانان محترم است، بلكه هر پژوهشگر بى‌طرفى در دنيا به كتابى كه بيش از يك ميليارد نفر به آن احترام مى‌گذارند، علاقه‌مند مى‌شود. شاهد اين مدعا آن است كه بيش از 70% صفحات اينترنتى قرآنى به زبان انگليسى (بيشتر اين اطلاعات از منابع اهل سنت است و كمتر از شيعه) و تنها 17% از آنها به زبان‌هاى عربى و فارسى هستند. طبيعى است كه اينترنت به عنوان يك رسانه جهانى، مخاطبان جهانى را در نظر بگيرد و زبان انگليسى به عنوان پر مخاطب‌ترين زبان جهان، بيشترين مطالب در مورد قرآن كريم را به خود اختصاص بدهد.
محور اصلى بحث، پايگاه‌ها و صفحات فارسى قرآن است و جز در موارد خاص به مطالب ساير زبان‌ها اشاره نمى‌كنيم.
در يك نگاه كلى، دو روش را مى‌توان پيش روى كاربران نهاد. اين دو راه عبارتند از :
روش اوّل، مراجعه به موتورهاى جستجو و استفاده از آنها براى دستيابى به مطلب مورد نظر است.
روش دوم، مراجعه به فضاهاى طبقه‌بندى موضوعى در اينترنت است كه شاهراه‌هاى اطلاعاتى، فهرست‌هاى راهنما و دسته‌بندى‌هاى موضوعى در پايگاه‌هاى قرآنى و اسلامى را شامل مى‌شود.
در مورد روش اوّل :
موتورهاى جستجو يك ابزارند؛ ابزارى كه اطلاعات پايگاه‌ها را به صورت خودكار جمع‌آورى مى‌كند و صفحات اينترنت را بر اساس خواسته ما مرتب كرده و نمايش مى‌دهد.
اين روش، زمانى كاربرد بهينه دارد كه موتور جستجوى مناسبى را برگزينيد و در جستجو نيز واژگان كليدى خوبى را انتخاب كنيد. چنانچه موضوع تحقيقى شما، موضوعى تازه، به روز و جزئى باشد، استفاده از موتورهاى جستجو و شروع كار با آنها بهتر است. چون پايگاه داده‌هاى موتورهاى جستجو، بسيار وسيع است، بايد موضوع تحقيق و نيز واژگان كليدى مرتبط با آن كه در كادر جستجو درج مى‌شوند، كاملاً مشخص و جزئى باشد؛ زيرا با امتحان يك موضوع كلى در موتور جستجوى بزرگ، نتايج بى‌شمارى ارائه خواهد شد و قطعاً نتايج نامربوط در آنها بسيار خواهد بود. در حال حاضر، بهترين و مناسب‌ترين ابزار براى اين كار، موتور جستجوى «گوگل» است كه امروزه به عنوان معروف‌ترين و قدرت‌مندترين موتور جستجوى وب شناخته شده و به تعبير ديگر، براى عده زيادى از كاربران در سراسر دنيا، به صفحه اوّل اينترنت تبديل شده است.
براى دستيابى به منابع بهتر و مناسب‌تر از قسمت جستجوى پيشرفته گوگل استفاده كنيد. در اين قسمت مى‌توانيد كلمات و عبارات مورد جستجوى خود را به شكل‌هاى مختلف تعريف كنيد و دامنه جستجو را به زبان، قالب هر پرونده (فايل)، زمان ارائه در اينترنت و جايگاه مطلب در صفحات وب محدود كنيد. ضمن اينكه مى‌توانيد جستجوى خود را به نشانى خاصى در اينترنت نيز محدود نماييد.
اما در روش دوم :
مى‌توان از طريق دنبال كردن درخت موضوعات به مطلب مورد نظر خود رسيد. براى اين كار، چند محور به عنوان رووس اصلى خواسته‌هاى ما مدّ نظر است. محورهاى كلى كه در اين قبيل تحقيقات و پژوهش‌ها متصور است، عبارت‌اند از :
ـ متن قرآن و ترجمه؛
ـ تفسير قرآن؛
ـ علوم قرآن؛
ـ مجلّات و مقالات قرآنى؛
ـ كتابخانه و كتابشناسى قرآن؛
ـ پايان‌نامه‌هاى قرآنى.
ـ اخبار قرآنى
ـ پرسش و پاسخ‌هاى قرآنى
راهكارهاى بهينه‌سازى شناخت و دسترسى اطلاعات قرآنى
1. اينترنت درباره هر چيزى اطلاعاتى را ارائه مى‌دهد؛ امّا اين بدان معنا نيست كه اينترنت بهترين و كامل‌ترين مرجع و منبع براى هر موضوعى است؛ به عنوان مثال، هنوز برخى از مجلات قرآنى جهان و ايران در اينترنت قرار نگرفته است؛ يا كتاب‌ها و منابع قرآنى موجود در كتابخانه‌ها و مراكز پژوهشى كشورمان بسيار بيشتر از منابع اسلامى موجود در اينترنت است. بنابراين، نبايد انتظار داشت كه اينترنت همه چيز را به طور كامل داشته باشد؛ هر چند كه در بعضى از موضوعات، حجم منابع اينترنتى بيشتر از منابع غير اينترنتى است.
2. همه چيز در اينترنت رايگان نيست.براى دسترسى و استفاده از برخى منابع اينترنتى، به‌ويژه منابع علمى جديد، بايد هزينه‌اى به عنوان حق اشتراك پرداخت. بعضى از دانشگاه‌ها و كتابخانه‌هاى جهان، امكان دسترسى به چنين پايگاه‌هايى را در اختيار دانشجويان خود قرار مى‌دهند؛ ولى در كشور ما بيشتر چكيده‌هاى آثار قرآنى قابل دسترسى است و مقالات هم بيشتر جديد و كامل نيستند.
براى نمونه مى توان به پايگاه تخصصى نشريات ايران «مگيران»، «نمامتن» يا «نورمگز» اشاره كرد كه تعداد معتنابهى از نشريات قرآنى در آن وجود دارد؛ ولى براى دسترسى به مقالات قرآنى آن بايد حق اشتراك پرداخت كرد.
3. آمارها نشان مى‌دهد كه بيشتر جستجوگران به 10 تا 30 نتيجه‌اى كه در صفحات نخست نمايش داده مى‌شود، اكتفاء مى‌كنند و در حقيقت، به ارزيابى و دسته‌بندى موتور اعتماد مى‌كنند. در اين خصوص، بايد دقت داشت كه هميشه بهترين نتايج، نتايج اوليه نيست؛ زيرا ملاك‌هاى دسته‌بندى و مرتب‌سازى نتايج در موتورهاى جستجو، هم با يكديگر و هم با ملاك‌هاى مورد نظر جستجوگر متفاوت است.
از اين‌رو، براى دريافت نتايج بهتر و بيشتر در اينترنت، راهكارهاى ذيل پيشنهاد مى‌گردد :
سعى كنيد دست كم 50 نتيجه اول جستجوى مباحث قرآنى را خاصه در تحقيقات ژرف بررسى كنيد.
تعداد، تركيب و ترتيب واژگان خود را تغيير دهيد، از مترادف‌ها استفاده كنيد.
از عملگرهاى منطقى بولين و همچنين محدوده‌هاى جستجو استفاده كنيد.
4. حتماً از چندين موتور جستجو استفاده كنيد و نتايج اوليه آنها را مورد بررسى قرار دهيد.
آسيب شناسى سايت ها و وبلاگ‌هاى مذهبى با تأكيد بر سايت‌ها و وب‌لاگ‌هاى قرآنى
ـ  عدم دسترسى به وب‌لاگ‌هاى قرآنى از نظر موضوعى
اگر چه اين كاستى در ساير نقاط دنيا هم تا حدودى وجود دارد، امّا در ايران هنوز هيچ راهنماى اينترنتى براى معرفى وبلاگ‌هاى ايرانى به صورت عمومى يا تخصصى وجود ندارد. بيشتر كاربران هم به دليل عدم آشنايى با راهنماهاى جهانى و عدم ثبت وبلاگ خود در اين راهنماها يا مواجهه شدن با مشكل شناسايى زبان فارسى در اين راهنماها، از ثبت وبلاگ خود در چنين راهنماهايى خوددارى مى‌كنند و در نتيجه، اطلاعات مربوط به وبلاگ‌هاى فارسى را جز از طريق موتورهاى جستجوى عمومى مانند گوگل و ياهو، در هيچ جاى ديگر نمى‌توان پيدا كرد.
ـ عدم روزآمد شدن وبلاگ‌ها
به‌طورى كه در دنيا نسبت وبلاگ‌هاى ثبت‌شده به وبلاگ‌هاى فعال 60% تا 85% است. اين نسبت در ايران به 70% تا 80% مى‌رسد؛ يعنى حدود 80% از وبلاگ‌هاى ثبت‌شده روزآمد نمى‌شوند. در مورد وبلاگ‌هاى قرآنى درصد كمى وبلاگ وجود دارد كه پس از گذشت مدت طولانى هنوز روزآمد مى‌شوند و يا نشانى خود را بدون درج نشانى جديد تغيير نداده‌اند و يا در سيستم بلاگفا، تعداد زيادى وبلاگ مذهبى ـ دينى ثبت شده است؛ ولى مدت‌هاست كه هيچ مطلبى در آنها درج نشده است. در اين مورد حدود 820 وب‌لاگ قرآنى ثبت شده‌اند كه حدود 50 درصد آن‌ها فقط از واژه قرآن استفاده كرده‌اند ولى قرآنى نيستند و حدود يك سوم آن‌ها بيشتر جنبه خبر رسانى و اطلاع‌رسانى اخبار قرآنى مى‌باشند.
ـ ارتباط يك سويه وبلاگ‌هاى قرآنى
بيش از 80 درصد وب‌لاگ‌هاى قرآنى ارتباط يك سويه دارند و مى‌شود گفت تعامل مناسبى با كاربران خود ندارند. اين، از طريق ثبت نظرات كاربران و ميزان بازديدكنندگان مشخص مى‌شود و اين در وب‌لاگ‌هاى قرآنى خيلى كم‌رنگ است.
ـ كمبود سايت و وب‌لاگ‌هاى قرآنى گروهى
در زبان فارسى سايت و وب‌لاگ‌هاى قرآنى گروهى، كمتر به چشم مى‌خورد و فقط تعداد اندكى وبلاگ گروهى وجود دارد. دانش‌جويان علوم قرآنى به راحتى مى‌توانند از طريق سايت و وبلاگ‌هاى گروهى، تحقيقات خود را در معرض نقد و نظر ديگران قرار دهند و بر بار محتوايى آن بيفزايند.
ـ عدم مستندسازى  مطالب، به خصوص در وبلاگ‌هاى موضوعى و تخصصى
ـ بى‌توجهى به قابليت‌هاى بصرى و هنرى
ـ ارائه متون خام؛ نظم، دسته‌بندى و تيترگذارى
ـ زياده‌گويى يا درازنويسى؛ كم گفتن و گزيده‌گويى، حضور خوانندگان را دوام مى‌بخشد.
ـ غلطهاى نگارشى و تايپى
ـ ارائه مطالب بى‌ارتباط و طومارنويسى
ـ استفاده از قلم‌هاى نامناسب و غيراستاندارد در فضاى وبلاگ
ـ فاصله‌هاى ناهماهنگ ميان پستها
نويسندگان وبلاگستان، مى‌كوشند زمانى را كه ميان هر پست مى‌گذارند، تقريباً يكسان باشد. از اين رو، وبلاگ خود را مثلا هر هفته يا هر ده روز يا هر دو هفته و حداكثر ماهانه، به طور مرتب به روز مى‌كنند.
راهكارهاى بهينه سازى آثار قرآنى در فضاى الكترونيك
1. ساماندهى و اطلاع‌رسانى از پايگاه‌هاى قرآنى
همواره در سطح جامعه شاهد اختصاص يافتن بودجه‌هايى براى اجراى طرح‌هاى قرآنى هستيم. نقصانى كه در فعاليت‌ها و طرح‌هاى قرآنى كشور احساس مى‌شود، فقدان سازمانى اجرايى است كه مختص اين‌گونه فعاليت‌ها باشد؛ براى مثال، براى پيگيرى و آگاهى از نحوه عملكرد طرح‌هاى ورزشى بايد به سازمان تربيت‌بدنى مراجعه كرد؛ امّا براى آگاهى از فعاليت هاى متنوع قرآنى هيچ سازمان مشخصى وجود ندارد كه مصوبات آن الزام‌آور باشد تا مراكز و اشخاص توليدكننده آثار قرآنى ملزم به رعايت آن باشند.
2. تلاش همه‌جانبه مراكز علمى و فرهنگى
براى افزايش سهم قرآن در فضاى مجازى و محور قرار گرفتن قرآن، بايد همه مراكزى كه به نحوى در اينترنت فعاليت مى‌كنند در اين باره اقدام نمايند.
پايگاه‌هاى ويژه مراكز آموزشى و پژوهشى وابسته به دانشگاه‌ها، حوزه‌هاى علميّه و آموزش و پرورش، بايد يكى از گزينه‌هاى ثابت خود را به قرآن اختصاص دهند و به انعكاس فعاليّت‌هاى قرآنى و انتشار كتب، مقالات و پايان‌نامه‌هاى خود در اينترنت بپردازند. خبرگزارى‌ها و سايت‌هاى خبرى، بخشى را به انعكاس اخبار قرآنى اختصاص دهند و از قرار دادن اخبار قرآنى ذيل عنوان كلّى اخبار فرهنگى اجتناب كنند.
يكى از وظايف متولّيان امر قرآن در كشور، اين بوده كه حتماً سهمى از فعاليت‌هاى قرآنى خود را به فعاليت در فضاى مجازى اختصاص دهند. از اين رو، تمام سازمان‌هايى كه براى مخاطبان خود احترام قائل هستند، لازم است بخشى از فعاليت‌هاى قرآنى خود را در فضاى مجازى در نظر بگيرند تا كاربران بتوانند از اين مفاهيم در فضاى مجازى مطلع و بهره‌مند شوند.
3. ايجاد انگيزه براى كاربران جوان
جوانان پر شمارترين كاربران اينترنت هستند. براى افزايش سهم قرآن در فضاى مجازى و واقعى بايد به دنبال جوانان رفت و منتظر نبود كه آنها به‌خودى خود وارد فضاى مجازى شوند و به فعاليت‌هاى قرآنى بپردازند. در واقع، ايجاد انگيزه براى كاربران بايد از طرف پايگاه هاى  قرآنى انجام شود. يكى از روش‌هاى ثمربخش در اين باره ارائه مطالب قرآنى جذاب و متناسب با علائق جوانان است.
پايگاه شهر مجازى قرآن، خبرگزارى ايكنا، خبرگزارى قرآنى دانشجويان كشور و... نمونه‌هاى خوبى هستند كه در زمينه جذب جوانان خوش درخشيده‌اند.
4. مخاطب‌محورى
رسانه موفّق، رسانه‌اى است كه ارتباط دوسويه با مخاطب خود برقرار كند و به طور فعّال و مستمر نيازهاى مخاظب را شناسايى و برآورده سازد و بازخورد آن را بگيرد.
فعّالان قرآنى فضاى مجازى، بايد با در نظر گرفتن ميزان علاقه‌مندى مخاطب به مفاهيم مطرح شده در پايگاه خود، آن‌ها را به‌روز كرده و در كنار آن سعى كنند آگاهى‌هاى مخاطب را در زمينه‌هاى مختلف  بالا ببرند و در نهايت، بازخورد بيشترى نيز داشته باشند.
بايد قرآن را از حالت تخصصى و غيرقابل دسترس بودن خارج كرد.
5. توجّه ويژه به پرسش‌هاى قرآنى در اينترنت
راه‌اندازى پايگاه‌هايى كه بتواند به پرسش‌ها و شبهات ايجادشده در مفاهيم قرآنى، به‌صورت آن‌لاين پاسخ دهد، از ضرورت‌هاى فضاى مجازى امروز است. اين پايگاه‌ها با دريافت سوالات قرآنى مخاطبان و پاسخگويى زودهنگام، مى‌توانند نقش مهمى در افزايش سهم قرآن در فضاى مجازى داشته باشند.
براى افزايش سهم قرآن در اينترنت، افزون بر پايگاه هاى عمومى، بايسته است پايگاه‌هايى نيز به طور تخصصى به سوالات اقشار مختلف اجتماع، مانند دانشجويان يا نوجوانان و كودكان، پاسخ دهند.
6. توجّه به ابعاد جهانى قرآن
از آن‌جا كه قرآن پايه‌اى مشترك بين تمام مسلمانان است، هركس كه بخواهد در مورد اسلام به تحقيق و مطالعه بپردازد، پيش از هر منبع ديگرى به قرآن مراجعه مى‌نمايد.
اگر بخواهيم توجه به ابعاد جهانى قرآن كريم داشته باشيم بايد سعى در فراهم آورى امكان دسترسى به يافته‌هاى قرآنى مخصوصا به زبان‌هاى مختلف داشته باشيم و بيشتر با نگاه برون‌دينى يا فراكشورى به مباحثى بپردازيم كه پاسخگوى پرسش‌ها و نيازهاى اقشار مختلف خارج كشور نيز باشد. امّا متأسفانه اكثر سايت‌هاى قرآنى داخل كشور فقط به زبان فارسى بوده يا اگر زبان ديگرى دارند بيشتر به طرح مباحث عمومى قرآن مى‌پردازند؛ نه مطالب تخصصى و ميان رشته‌اى.
7. حمايت از وبلاگ‌هاى قرآنى
همان‌گونه كه بلاگرهاى فارسى در مدت كوتاهى توانستند زبان فارسى را به سومين زبان دنيا در اينترنت ارتقا دهند، بلاگرهاى مذهبى نيز مى‌توانند با تلاش دو چندان، وضعيت قرآن را در اينترنت نسبت به ساير كتب مذهبى بهبود بخشند. آنان مى‌توانند با راه‌اندازى تالارهاى گفتگوى قرآنى، طرح نظرات خود درباره مباحث قرآنى، ارائه برداشت‌هاى آزاد از آيات قرآن، اطلاع‌رسانى از جديدترين كتب و مقالات قرآنى و انتشار برخى مقالات قرآنى، به افزايش سهم قرآن در فضاى مجازى كمك كنند.
8. نوآورى در ارائه منابع قرآنى
يكى از بهترين روش‌هاى افزايش محتواى قرآنى اينترنت، ارائه كتاب‌ها و تفاسير معتبر قرآن در پايگاه‌هاى اينترنتى است. مديران پايگاه‌هاى قرآنى بايد با كشف وادى‌هاى ناپيموده و ارائه مباحث مطرح نشده و انتشار كتاب‌هاى مفيد و مورد غفلت واقع شده، همت گمارند و در افزايش سهم قرآن در اينترنت از خود خلاقيت و ابتكار نشان دهند و غناى مباحث و مفاهيم بى‌بديل قرآنى را به نمايش بگذارند.
نگاه نظام‌مند به قرآن و مخاطب محور، اين را مى‌طلبد كه جامع‌نگرى داشته و مباحث قرآنى، با نگاه جامع و مخاطب جامع توسعه دهيم و در كنار آن روزآمدى مباحث را فراموش نكنيم؛ لذا ضرورت دارد مراكز متولى امور قرآنى بيشتر از پيش به فكر آسيب‌شناسى فعاليّت‌هاى قرآنى باشند تا در كنار سعى در برطرف كردن آسيب‌ها به فكر نيازسنجى هم باشند تا بتوانند نقشه راه فعاليّت‌هاى قرآنى را به تصوير كشند.
استفاده از نرم‌افزارهاى كتابساز، مخصوصآ براى استفاده در موبايل، استفاده بيشتر از ارسال و دريافت پيامك‌هاى قرآنى، تشكيل اتاق‌هاى گفتگوى قرآنى در فضاى مجازى، پاسخگويى به پرسش‌هاى قرآنى از طريق سيستم پيام كوتاه و... از مواردى است كه مى‌توان از آن در اين موضوع بهره برد.
9. راه اندازى وبلاگ‌هاى گروهى قرآنى
اين نوع وبلاگ‌ها كه از مزيت چند صدايى برخوردارند، در واقع مى‌توانند همايش و گفتمان كوچكى باشند كه بر محور تنوع و تكثير مى‌گردند. ديدگاه‌ها در اين گروه وبلاگ‌ها، به زاويه ديد مشخصى محدود نيست و جايى هم براى مخالفت يا تأييد نظرات ديگران وجود دارد.
وبلاگ‌هايى كه دروازه‌هاى خود را به روى نويسندگان متعدد باز مى‌گذارند، مى‌توانند به صورت خانوادگى، يا گروه دوستان در يك منطقه يا شهر، يا دانشگاه، يا حتى چند شهر و چند انجمن ايجاد شوند. با ثبت لينك نيز مى‌توانند، گستره فعاليّت گروه را بالا ببرند، و با ارائه مطالب به روز، مى‌توانند جاذبه‌هاى وبلاگ خود را براى ديد و بازديدهاى گاه و بى‌گاه، افزايش دهند.
در موضوعات قرآنى ما فقط چند محيط انگشت شمار  با اين ويژگى  سراغ داريم كه آن‌ها هم معمولا توسط برخى مراكز پشتيبانى مى‌شوند كه در صورت قطع بودجه براى خدمات يا نيروى انسانى آنها هم راكد خواهند شد و...
در اين قسمت مى‌توان براى نمونه به پايگاه askquran اشاره كرد كه يك كار گروهى نسبتا خوبى را در زمينه همكارى‌هاى گروهى قرآنى در فضاى مجازى را فراهم كرده است.
10. توسعه وب‌لاگ‌هاى موضوعى و تخصصى
وبلاگ‌هاى موضوعى و تخصصى هر چند براى گروه كمتر و محدودترى از خوانندگان جذابيت دارد؛ امّا فوايد عميق‌تر و مداوم‌ترى دارد؛ زيرا خوانندگان بسيارى دوست دارند كه براى بالا بردن اطلاعات عمومى خود، مطالبى برگزيده و چكيده را در يك صفحه ببينند و بخوانند تا ديگر براى به دست آوردن اين مطالب برگزيده چندين روزنامه، مقاله، كتاب و نوار را بازيابى نكنند.
هر وبلاگ مى‌تواند، ترمينالى براى مسافرت وب‌گرد به سايت‌ها، وبلاگ‌ها و ديگر مناطق اينترنت باشد. لينك‌ها، آدرس‌هايى هستند كه كليك بر روى آنها، ما را به فضاها و سرزمين‌هاى ديگرى در جهان پهناور اينترنت منتقل مى‌كند. اگر پاورقى‌ها در نشريات سنتى، فقط آدرس نشان مى‌دهند، لينك‌ها اصل مأخذ و منبع را پيش روى شما ظاهر مى‌كنند.
بيشتر وبلاگ‌هاى تخصصى قرآنى توسط كارشناسان قرآنى يا اساتيد قرانى مديريت مى شوند كه متاسفانه يا از نظر فنى يا از نظر روزامدى عقب هستند يا فقط جنبه اطلاع‌رسانى دارند.
پيشنهاد خاص
ـ راه‌اندازى دايركتورى جامع مباحث قرآنى در اينترنت، تهيه فهرست‌هاى تخصصى از پايگاه‌هاى قرآنى بمنظور انگيزه لازم براى كاربران و فعالان قرآنى به منظور افزايش سهم قرآن در اينترنت.
ـ اطلاع‌رسانى گسترده از محتواهاى قرانى تحت وب
اينترنت از سه بخش: اطلاعات(Data)، تصوير (Video) و صدا (Audio) تشكيل شده و از طريق اين سه بخش، بستر براى فعاليت كاربران در تمامى زمينه‌ها فراهم مى‌شود. براى افزايش سهم قرآن در اينترنت لازم است به روش‌هاى علمى و روزآمد، از محتواى قرآنى فضاى مجازى در هر سه بخش اطلاع‌رسانى كنيم.
ـ وب سنجى سايت‌هاى قرآنى از نظر محتوا، شكل، مديريت مخصوصا مراكزى مثل جهاد دانشگاهى، صدا و سيما، حوزه‌هاى علميه و...
ـ تشكيل مجمع وب‌لاگ‌نويسان قرآنى و ارايه خدمات به آنان يا مشاوره بواسطه ارتباط با سطوح مختلف مديران و كارشناسان مرتبط
ـ معرّفى سايت‌ها، وب‌لاگ‌هاى جامع، نرم‌افزارهاى قرآنى و... به زبان‌هاى عربى و لاتين و... به منظور اطلاع‌رسانى در فضاى وب جهت رد اين شبهه كه شيعيان در مورد قرآن كم كار كرده‌اند.
ـ ايجاد امكان نظرسنجى و اثرسنجى رفتارى (تغيير رفتارى كاربران سايت‌هاى قرآنى) تا مشخص شود چه ميزان مطالب مندرج در سايت‌ها و ارتباط با كارشناسان قرآنى در فضاى وب روى كاربران تاثيرگذار بوده است.
ـ ايجاد نرم‌افزارهاى كتاب‌ساز براى كتاب‌ها و نشريات قرآنى و امكان دسترسى رايگان به آن جهت توسعه بيشتر دسترسى به منابع قرآنى كه در مورد نرم‌افزارهاى ويژه موبايل را بسيار شاهد هستيم.
ـ راهكارهاى پيشنهادى بهينه‌سازى وبلاگ‌هاى قرآنى
وبلاگ‌هاى شخصى، توجه به چند نكته حائز اهميت است :
در درجه نخست، بايد مطالب دست اولى براى ارائه داشته باشد.
هيچ‌وقت مطالب را از جايى كپى نكند؛ اگر اين كار را مى‌كنند با ذكر آدرس باشد؛
سعى كنند نوشته‌ها ابتكار و نوع‌آورى خودش باشد؛ يا گلچينى از ابتكارات و نوآورى‌هاى ديگران.
به دنبال حرف‌هاى تازه باشد كه خريدار داشته باشد؛ يا حرف هايى كه نياز مخاطب را برآورده مى‌كند.
اگر مطلب جديدى ندارد، حداقل خوب اطلاع‌رسانى كند؛ با زبان ساده و همه فهم بنويسد.
اگر موضوع جديدى براى ارائه نداريد، مطالب را با يك نگاه جديد بنويسد تا خواننده به خواندن ترغيب شود.
حجم وبلاگ را طورى تنظيم كنيد كه حجم آن سنگين نباشد و از تمام حجم صفحه، مناسب و بهينه استفاده كنيد.
متأسفانه اكثر وبلاگ هاى قرآنى از اين ويژگى‌ها برخوردار نيستند يا اگر هستند بسيار اندك است.
مقاله حاضر چكيده‌اى است از بخش ارزيابى سايت‌ها و وبلاگ‌هاى قرآنى در ذيل پژوهش «ارزيابى گزينشى آثار قرآنى فارسى در سال‌هاى 81 تا 86» به سفارش موسسه ولائ منتظر توسط نگارنده با استفاده از برخى مقالات و همايش‌ها و مصاحبه‌هايى كه با برخى مديران و كارشناسان قرآنى صورت گرفته است. براى اطلاعات بيشتر نيز مى‌توان از منابع زير بهره برد :
1. درباره توانايى‌هاى وبلاگ‌هاى گروهى بنگريد: كتاب ماه (كليات) شماره 79ـ80 (ويژه وبلاگ‌نويسى).
2. رضا بابايى، مجله كتاب روش، مركز مديريت حوزه‌هاى علميه خواهران، پيش شماره 4، مقاله «منبرهاى ديجيتال»، ص 71.
3. مركز تحقيقاتى كامپيوترى نور، مجله ره‌آورد نور.

آخرین بروز رسانی مطلب در چهارشنبه ، 6 دی 1391 ، 13:53
 

خبرنامه

نــــام:

ایمیل: